Echa zapomnianego miasta

Elektrownia Łódzka

2010-01-02T13:58:00.000-08:00

Pierwsza, ponad stuletnia łódzka elektrownia urosła obecnie do rangi symbolu śmiałej koncepcji przemiany centrum miasta. Na ścianach Miasta zachowały się jeszcze ślady dawnej dominacji tej przed wojną jedynej miejskiej elektrowni.

Jak pisano w piśmie "Rozwój" w 1906 r.:
"Ubiegłej niedzieli odbyło się zgromadzenie obywateli przedmieścia Bałuty zwołane dla rozważenia odezwy Elektrowni, która zwróciła się do gminy z propozycyą, aby gmina udzieliła swą zgodę na przeprowadzenie kabli przez ulice i place, będące we wspólnem posiadaniu gminnem. Do Elektrowni bowiem zwrócilo się kilku przemyslowców z tego przedmieścia z prośbą o przyłączenie ich do sieci kabli, w celu dostarczania im prądu do fabryk. Elektrowina, pragnąc dać możność mieszkańcom przedmieść korzystania z prądu, zdecydowała się na rozszerzenie swej sieci aż poza granize miasta, w przekonaniu, że tem wyrządzi specyalną usługę mieszkańcom, bardzo oddalonym od centrum miasta, dając im możność korzystania z prądu dla siły i światła i przez to dając zarazem możność rozwinięcia się drobnego przemysłu na przedmieściach, gdzie, jak wiadomo, lokale i place są tańsze, niż w mieście. "

S. Stephan i s-ka

2009-10-23T04:53:00.000-07:00

W podwórku przy Piotrkowskiej 79 tkwią 2 niepozorne klapy, na jednej z nich da się jeszcze odczytać napis: "S. Stephan & S-ka Łódź". Nic mi nie wiadomo na temat takiej firmy w Łodzi, nie wiadomo, z jakich czasów klapa pochodzi.
(Klapa zlokalizowana dzięki Adamowi Kuźmickiemu i Jarosławowi Janowskiemu)

Beton American

2009-06-09T13:52:00.000-07:00

W nawierzchni bram na przeciwległych krańcach ul. Wschodniej tkwią metalowe plakietki reklamujące Beton-American, produkowany przez niejakiego I. Torenberga lub/i L. Tornberga. Widniejący na jednej z nich adres Pasaż Szulca to dawna nazwa obecnej al. 1 Maja, funkcjonująca do początku lat 20. XX wieku. Wedle taryfy posesji z r. 1920, właścicielem działki pod nr. 75 był niejaki Jeruchem Tornberg.
Podobne plakietki można znaleźć również w innych miejscach w centrum.

Heksagram

2009-05-27T02:54:00.000-07:00

Wokół kościoła Wniebowzięcia NMP na Pl. Kościelnym (zwanym Górkami Plebańskimi) tkwi kilka klap z charakterystyczną sześcioramienną gwiazdą. Przed wojną duża część okolicy była zamieszkana przez ludność żydowską, a sam Plac Kościelny w czasie II Wojny Światowej był częścią utworzonego w 1940 r. Litzmannstadt Ghetto. Stąd wzięła się teoria, że charakterystyczny ornament to żydowski symbol - Gwiazda Dawida, a klapy były wytwarzane w łódzkim getcie. Wizerunku klapy używa nawet fundacja Monumentum Iudaicum Lodzense na swojej stronie. Podobne klapy można znaleźć jednak w podwórku kamienicy Scheiblera (z dodatkowymi literami PD w środku heksagramu), a identyczna klapa jest na Starym Cmentarzu przy Ogrodowej. Istnieje też parę innych klap o podobnych zdobieniach z charakterystycznym meandrem, lecz bez gwiazdy, co pozwala przypuszczać, że heksagram to tylko ornament i niekoniecznie ma powiązanie z łódzkimi Żydami.

Stare klapy kanalizacyjne

2009-05-22T03:13:00.000-07:00

Legenda:
- klapy niemieckojęzyczne
- klapy rosyjskojęzyczne
- klapy z heksagramem
- inne
Zobacz Łódzkie zabytkowe klapy kanalizacyjne na większej mapie.

A tutaj przykład różnorodności klap z Japonii.

Otto Goldammer Łódź

2009-05-22T02:36:00.000-07:00

Otto Goldammer miał w Łodzi przy ul. Widzewskiej 66 (obecnie Kilińskiego 74/76) fabrykę maszyn oraz odlewnię żelaza od ok. 1854 roku. Na kilku łódzkich podwórkach tkwią wciąż wyrabiane przez jego zakład klapy kanalizacyjne. W odlewni Goldammera powstawały również łódzkie krasnale - odbojniki.
Zobacz lokalizację klap na mapce.

братья целль строителная кoнтoра 1910

2009-05-22T01:06:00.000-07:00

Spod pyłu i skruszonego betonu, którym zalewano kocie łby podwórek w paru miejscach Miasta wystają niecodzienne pamiątki - stare włazy kanalizacyjne z pisaną cyrylicą inskrypcją: "братья целль строителная кoнтoра 1910" - czyli, tłumacząc dosłownie, "Kantor budowlany Braci Cell 1910". W 1910 roku nie było w Łodzi kanalizacji, klapy mogły być zatem pokrywami szamb w podwórkach kamienic. Nie są znane mi żadne informacje na temat firmy braci Cell - bardzo prawdopodobne, że to fonetyczna transkrypcja niemieckiego nazwiska Zell, ale i o takiej firmie nic mi nie wiadomo.

Na podwórkach i w bramach łódzkiego centrum zachowało się co najmniej 10 takich włazów.

Zobacz lokalizację klap na mapce.

Zapomniane miasto

2009-05-21T09:34:00.000-07:00

Na przełomie XIX i XX wieku Łódź była wielokulturową mieszanką Polaków, Żydów, Niemców i Rosjan. Dwie wojny światowe przyniosły za każdym razem zagładę blisko 1/3 mieszkańców. Po II Wojnie Światowej napływowa ludność i nowy ustrój przyczyniły się do utraty pamięci o wielokulturowym, błyskawicznie rozwijającym się mieście. Powstała monokultura doprowadziła do krzywdzącego obrazu szarego miasta robotniczego, w którym wymazano pamięć o dawnej potędze - pałace i piękne kamienice zaczęto nazywać "ruderami", monumentalne fabryki - "ruinami". Na szczęście proces autodestrukcji nie był kompletny i wśród zniszczeń nadal widać ślady dawnej potęgi i obecności wielu kultur.